Theremin | Toppop | Triphop | 12 inch.

Theremin:

De theremin werd in 1919 uitgevonden door de Rus Louis Theremin, het was een voorloper van de synthesizer. Dit (bijzondere) elektronische instrument werkt op basis van radiofrequenties, die met de hand bij een antenne kunnen worden gemanipuleerd. De rechterhand beïnvloed de toonhoogte en de linkerhand het geluidsvolume. Minimale bewegingen zijn al hoorbaar, waardoor de theremin buitengewoon expressief klinkt. De klank is te vergelijken met een operastem of een viool. Het werd in de jaren vijftig vaak gebruikt in sciencefictionfilms, als er bv een vliegende schotel of een ufo in beeld voorbijkwam. Ook in de herkenningsmelodie van Star Trek was de theremin duidelijk terug te horen. Clara Rockmore (een studente van Theremin), Jean Michel Jarre, Fay Lovksy en Jimmy Page zijn maar enkele bekende namen die het toestel ooit hebben gebruikt. Het elektronische muziekinstrument wordt overigens ‘bespeeld’ zonder het aan te raken. Page improviseerde ermee in de song “Whole Lotta Love”, Celia Sheen gebruikte het voor de titeltrack van Midsomers Murders. Tegenwoordig wordt het instrument ingezet in allerlei soorten muziek: van Pop tot Rock en Jazz tot klassiek, van experimentele kunstvormen tot New Age, en natuurlijk muziek voor films en cartoons. Paul Tanner ontwikkelde een betere versie, die met een schuifknop in plaats van met de hand wordt bediend. De elektro-theremin is te horen op het einde van “Good Vibrations” van The Beach Boys.

Toppop:

Begin jaren zeventig ging de AVRO van start met Toppop, het eerste wekelijkse (muziek)programma op de Nederlandse televisie. Het concept werd bedacht door regisseur Rien Van Wijk, het idee was afgekeken van Top Of The Pops. De AVRO zond het programma uit van 22 September 1970 tot 27 Juni 1988. Ad Visser verzorgde tot in 1985 de presentatie. Z’n vaste vervanger was aanvankelijk Krijn Torringa, later werd deze rol overgenomen door Marjon Van Rijn. Na het afscheid van Visser presenteerden achtereenvolgens Kas Van Iersel, Leonie Sazias en Bas Westerzeel Toppop (Westerzeel was presentator van het laatste jaar). Het programma werd vooral gevuld met beelden van Popartiesten, die hun nieuwste nummer playbackten in de studio. In de seizoenen 1970-1974, 1978-1982 en in de laatste editie kon de kijker (middels een briefkaart) de top 5 van z’n favoriete nummers insturen. In de periode 1974-1978 en van 1982 tot 1986 werd de nationale hitparade als uitgangspunt genomen. Wanneer artiesten niet beschikbaar waren voor een optreden, dan werden ze opgezocht door een camaraploeg. Als ook dit niet lukte werden de liedjes van beeld voorzien door een ballet onder leiding van Penney De Jager. Toppop was het begin van groot tv-succes, het programma haalde in de hoogdagen een marktaandeel van 47,5 %.

Triphop:

Triphop is de downtempo en uitgesponnen Engelse variant op de Hiphop. Het genre ontstond eind jaren tachtig in Bristol, waar Tackhead en Mark Stewart & The Maffay experimenteerde met een samensmelting van o.a. Hiphop, Reggae, Dub en Rock. De term Triphop werd bedacht door Dj en muziekjournalist Mixmaster Morris. Hij gebruikte de benaming voor het eerst in een recensie over de single “In-Flux” van Dj Shadow, in Mixmag (een Brits muziekmagazine). Het voorvoegsel trip verwijst mogelijk naar het trippen onder invloed, van vooral marihuana. Triphop wordt gekenmerkt door z’n nostalgische ondertoon, bandruis en vinyl-kraakjes komen vaak bewust in de uiteindelijke mix terecht. De meeste muzikanten die gecatalogeerd worden onder de noemer Triphop, hebben een hekel aan de term. Porthishead en Massive Attack zijn de belangrijkste vertegenwoordigers van het genre.

12 inch:

12 inch is de doorsnee van de vinyl langspeelplaat (elpee), de benaming wordt voornamelijk gebruikt voor de maxisingle. De lange versie van de gewone single (7 inch) draait op 45 toeren. De maxisingles werden vanaf eind jaren zestig tot begin jaren tachtig vooral gebruikt om oudere nummers van bekende artiesten te bundelen, zodat deze ook verkrijgbaar waren voor mensen die niet geïnteresseerd waren in het elpeewerk (omdat ze dat bv niet konden of wensten te betalen). De vinylsingle op lp-formaat heeft aan elke kant doorgaans één nummer geperst staan. Omdat er meer ruimte is voor de loop van de groeven, en ze op 45 toeren worden afgespeeld, is er voor het geluid een groter dynamisch bereik en een groter frequentiebereik haalbaar. Tijdens de opkomst van de Disco (eind jaren zeventig) werden de 12 inches enorm populair in de discotheken, de deejays vroegen namelijk om langere versies van de discohits. Tom J. Moulton, een Amerikaanse producer, had een belangrijke rol in de ontwikkeling van de langere discoversies. Op de 12 inch release van M’s “Pop Muzik” waren er twee tracks met elk een groef tussen de opzet en de eindgroef geperst, waardoor de luisteraar moest afwachten welk nummer er eerst zou weerklinken.

(pdg).